१३ वर्षिया आमा ममता मरिक, जसलाई छोरी पाएको निहुँमा घरबाटै निकालियो (भिडियो हेर्नुहोस)




काठमाडौं । अस्तापलको शैयामा छोरी पाएर उपचाररत उनी हुन् सुनसरी इनरुवाकी १३ वर्षिया ममता मरिक । एकवर्ष अघि घरपरिवारबाट बालविवाह गराइएकी ममता यतिवेला अस्पतालको शैयामा छिन् । छोरी जन्माएको निहँुमा परिवारले समेत घर निकाला गरिदिएपछि उनिसँगै उनको नाबालक सन्तान बचल्लीमा परेका छन् ।

सुनसरीको इनरुवा अस्पतालको वेडमा गएको चारदिनयता एक बालिका भर्ना छिन् । उनको उमेर मात्रै १३ वर्षको छ । उनको काखमा रहेको बच्चा हेर्दै माया लाग्दो छ । स–साना हात खुट्टा भएको बच्चा कुपोषित छ । बच्चालाई काखमा लिने अरु कोही हैन् । त्यही नाबालक बच्चाकीमा १३ वर्षिया आमा ममता मरिक हुन् । ममतालाई मातृत्व के हो त्यो त परको कुरा आफ्नो स्याहार कसरी गर्ने समेत ख्याल छैन् । स्तनपान गराउनै जान्दिनन् । बच्चा कसरी समात्ने र स्याहार सुसार गर्ने भन्नेमा उनि पूर्णतः अनभिज्ञ देखिन्छिन् ।

उपचारमा संलग्न स्वास्थ्यकर्मीहरुको भनाईमा आमाको उमेर परिपक्क नभएकाले बच्चालाई खुवाउने दुध समेत पर्याप्त छैन् । पौष्टिक आहार र उचित हेरचाहको अभावमा बच्चा कुपोषित छ । आमाको स्वास्थ्यमा समेत समस्या देखिएको छ ।
एक वर्ष अघि सिरहाको गोलबजार घर भएका प्रकाश मरिकसँग बिवाह गरकी ममता छोरी जन्माएपछि पारिवारिक लिन आएका छैनन् ।

छोरी जन्माएको भन्दै श्रीमान र परिवारका सदस्य ज्यान मार्ने धम्की दिएको बताउने पीडित बालिकाकाले आफुलाई खान लाउन नदिई घरबाट थप पारिवारिक तिरस्कारमा परेको बताउँछिन् । उनलाई श्रीमान् सहित परिवारका सदस्य मिलेर घरबाट लखेटिएको बताइन् । घरपरिवारबाट अपहेलित र हिंसाको शिकार बनेकी ममता माइतीको शरणमा पुगेपनि दयनिय अवस्थाका बाबुआमासँग केही गर्ने सार्मथ्य छैन् । बाबु ढोगाई मरिक बनिबुतो गरी खाने परिवार भएकोले आमा र बच्चाको हेरचाह र खानपिन तथा उपचार गराउन सक्ने अवस्थानै नरहेको बताउँछन् ।

रगतको अभाव, मुटुको समस्या जस्तो अवस्थाबाट गुर्जिएकी आमालाई मात्र हैन् कुपोषित रहेको बच्चा दुवै बाँच्छन् बाँच्दैैनन् अन्यौलकाबिच उनिहरुलाई अस्पतालका स्वास्थ्यकर्मीहरुले भर्ना गरेका थिए । अस्पतालले आमा र बच्चा दुवैको स्वास्थ्यमा सामान्य सुधार देखिएको बताएपनि डिसचार्ज पश्चातको अवस्था यकिन गर्न नसकिने बताएको छ ।
अस्पतालले भर्ना भएदेखिको अवस्थाबाटनै १३ वर्षिया आमा र उनको सानो नानीको उपचार निशुल्क गर्दै आएको जनाएको छ ।

बालबिवाहकै कारण संकटमा परेको ममता मरिकको जीवन उनको श्रीमान र परिवारका सदस्यले घर निकाला गरिदिएपछि थप समस्यामा परेको छ ।आफ्नो र आफ्नो सन्तानको भविष्य के होला भन्ने चिन्तामा डुबेकी १३ वर्षिया बालिका आमा ममताले आफुलाई श्रीमान र परिवारको साथ दिलाइदिन सरोकारवाला समक्ष गुहार मागेकी छिन् ।
बालबिबाह कानुनद्धारा वर्जित छ । यद्यपी हाम्रो समाजभित्र कतिपय यस्ता समूदाय छन् जहाँ आफ्ना छोराछोरीको सानै उमेरमै बिवाह गरिन्छ ।

अति विपन्न त्यसमा पनि दलित समूदायभित्र बालविवाह अझै कायमै छ । गाँसबास र कपासकालागि दैनिकी कष्टकर भएकाको हकमा त छोरीलाई समेसम्म सानै उमेरमै विवाह गरि दिने परिपाटी अझै रोकिन सकेको छैन् । बालबिबाह कानुनद्धारा वर्जित छ । यद्यपी हाम्रो समाजभित्र कतिपय यस्ता समूदाय छन् जहाँ आफ्ना छोराछोरीको सानै उमेरमै बिवाह गरिन्छ । अति विपन्न त्यसमा पनि दलित समूदायभित्र बालविवाह अझै कायमै छ ।

गाँसबास र कपासकालागि दैनिकी कष्टकर भएकाको हकमा त छोरीलाई समेसम्म सानै उमेरमै परायालाई सुम्पिने परिपाटी अझै रोकिन सकेको छैन । पछिल्लो यो दर्दनाक घटनाको श्रृङ्खला हो । सामाजिक कुप्रथाले गाँजेको नेपाली समाजमा आजको समयमा पनि छोरा र छोरी वीचको विभेदले यो चरम नियती दोहो¥याइरहेको नमिठो सत्य छ ।
यो एउटै घटना काफि छ समाजको कुचरित्र देखाउन । एक बालविवाह अर्को छोरा र छोरी वीचको विभेदको रुढिवादी सोच ।

अभिभावको मन्जुरीले केटा केटीको उमेर १८ वर्ष पूरा भएको हुनु पर्ने र प्रेम विवाहको लागि केटा केटी दुवैको उमेर २० वर्ष पुगेको हुनु पर्ने नेपालको कानूनी व्यवस्था रहेको छ । विवाह गर्दा गराउदा ढाँटेर, झुक्याएर, गफलतमा पारेर र केटा केटीको इच्छा एवं सहमति विपरित विवाह गर्न गराउन समेत हुँदैन । कसैले कानूनले तोकेको उमेर पूरा नभएको अवस्थामा वा झुक्याएर वा केटा केटीको इच्छा विपरित जात, धर्म, परम्परा आदिका नाउमा विवाह गरे गराएका खण्डमा विवाह बदर हुने र त्यसरी विवाह गर्ने गराउनेलाई उमेरको अवस्था हेरी ६ महिला देखि ३ वर्ष सम्म कैद र जरिवाना हुने व्यवस्था रहेको छ ।

त्यसैगरी बालबालिका सम्वन्धी ऐनले १६ वर्ष उमेर नपुगेका लाई बालबालिका मानेको छ । कसैले विवाहको नाममा वा अन्य कारणले १६ वर्षभन्दा कम उमेरकी बालिकालाई निजको मन्जुरी लिई वा नलिई करणी गरेमा जर्वजस्ती करणीको गम्भीर अपराध हुने व्यवस्था रहेको छ । तर कलिलो उमेरमै बर्जित कानुन र रुढिबादी सोचले गर्दा समाजमा यस्ता धेरै ममताहरु बालिका आमा बन्न विवस छन् । यो निर्मम सत्य हो । तर भइरहेको त्यही जो देख्न सुन्न त के भन्न पनि लाजलाग्छ हामीलाई तर त्यही घटनाको श्रृङ्खला हामी बोलिरहेका छौँ ।

बालविवाह कानूनी रुपमा अपराध हो । कानूनले नै निषेध गरेको कुरा गर्ने गराउने अधिकार कोही कसैलाई हुदैन । प्रहरी प्रशासन एवं समाजको अगाडि नै खुलआम बालविवाह भईरहेका छन् तर त्यस प्रकारका गैरकानूनी कार्य लाई रोक्ने र बालविवाह गर्ने गराउने अभिभावक समेतलाई कानूनको दायरामा ल्याउन सकिएको अवस्था छैन ।सानो उमेरका बालिकाहरु स्वास्थ्य र मानसिक रुपमा समेत गर्भवती बन्न सक्ने अवस्थाका हुँदैनन । सानै उमेरमा बालिका गर्भवती भएका खण्डमा आफू स्वस्थ्य रहन र बच्चा समेत स्वस्थ रुपमा जन्माउन नसक्ने भई गर्भवती आमा तथा बच्चाको समेत अकालमा नै मृत्यू हुन सक्छ ।

परम्परा, धर्म, संस्कृति आदिका नाउँमा सानै उमेरमा विवाह गर्दा गराउदा आफ्नै बालिकाको अकालमा नै मृत्यू हुन सक्ने र सम्मानपूर्वक बाँच्न पाउने हकबाट नै वन्चित हुनु पर्ने यथार्थता छ । बालविवाहकै कारण घरेलु हिंसा बढी हुने गरेको र हिंसा सहन नसकी महिलाले आत्महत्या समेत गर्ने गरेको देखिन्छ । ममताको बालविवाहले आखिरी समस्या निम्त्याइछाड्यो । जुन पछि समस्याका चाङ लागे । बालविवाह र छोरी पाएको भन्दै घरबाट निकालिएकी पीडित बालिका आमाको समस्यालाई समाधान गर्न सक्ने उपाय छैन । छोरा नै बंशको नायक हो भन्ने पुरुषबादी चिन्तन भएको नेपाली समाजमा आजसम्म यो प्रथा र मानसिकता मेटिएको छैन ।

हाम्रो समाजमा विशेष गरी दलित र मधेशी, र गरिब समूदायमा वालविवाह कायम छ । तर छोरा र छोरीको विभेद भने घरानीया खानदानी र शिक्षित परिवारमै पनि देखिन्छ । समाजको यो निकृष्ठ सोच जसले छोरा र छोरीको विभेद गरि लैङ्गिक हिंशालाई प्रसय दिइरहेको छ । जसको अन्त्य अहिले सम्म पनि हुन सकेको छैन । बालविवाह, लैङ्गििक विभेद, बालहिंशा र महिला हिंशा ।

यो सबैलाई हाम्रो समाजले सहर्ष स्वीकार गरेको छ यसबारे सकभर कसैले कानुनी उपचारका लागि उजुरी नै नगर्ने र कसैले कुनै कारणले उजुरी गरेकै खण्डमा पनि यो सामाजिक, रीतिरिवाज, धार्मिक एवं सांस्कृतिक प्रचलन हो भन्दै प्रहरी प्रशासनले समेत मिलापत्र गराई दिने गरेको उदाहरण छन् । यस्ता प्रबृत्ति विरुद्ध कडा कारबाहीको जरुरी छ र सामाजिक कुप्रथाको अन्त्य हुनु आवश्यक छ ।

Comments

comments